Gewone mensen doen dus leuk mee en lopen door

"Waarom kun je niet gewoon leuk meedoen, net als alle anderen?" Deze vraag vingen mijn oren op terwijl ik met mijn volle boodschappentas door de wijk terug naar huis liep. De woorden, door een moederpersoon uitgesproken tegen een kind van een jaar of 7, veroorzaakten voorbij mijn oren lichte trillingen in mijn hersenen en mogelijk enkele grijze massaverschuivingen. Van dien aard dat de rillingen over mijn lijf liepen en ik me licht misselijk voelde. Tranen liepen in mijn ogen. Heel even was ik weer dat kleine, verloren meisje op een kinderfeestje. Niet wetende wat de (over)leefregels in deze situatie waren, me aanpassend aan net het verkeerde kindje dat niks leuk vond, maar dat niet durfde te zeggen tegen de moeder van de jarige. Ik durfde dat wel, want "waarom niet?", dacht ik toen nog. En in alle eerlijkheid vond ik ook geen bal aan ezeltje prik en ging ik ook liever door met zo hoog mogelijk schommelen. Gevolg was dat ik het onaangepaste kind was dat de hele verjaardag verpestte en vervolgens nooit meer werd uitgenodigd op verjaardagsfeestjes. Dat laatste ervoer ik als dubbel. Want ergens was het heel fijn om me niet meer in die ongemakkelijke situaties te hoeven begeven. Waar de jarige ineens de allerleukste persoon op aarde was en iedereen diens beste vriendje wilde zijn, ongeacht dat diezelfde 'vriendjes' nog de dag ervoor op het schoolplein de (bijna) jarige uitscholden en buitensloten. Aan de andere kant was het ook een extra bevestiging op hoe anders ik was en dat dat niet geaccepteerd werd door de rest van de wereld. En dat was mega eenzaam.

Waarom ik niet gewoon leuk mee kon doen, net als alle anderen? Dat vroeg de moeder op dat partijtje me toen ook. Op een toon dat ik wist dat geen enkele uitleg geduld zou worden. En misschien hadden mijn gedachten over het antwoord op die vraag de situatie ook alleen maar erger gemaakt. Want wat nou als je de gewone leuk helemaal niet leuk vindt? Wat als leuk helemaal niet zo gewoon voor je is? En gewoon helemaal niet zo leuk. Wat nou als je je niet voelt als alle anderen? Wat nou als 'Gewoon leuk meedoen als alle anderen' een dagelijks gevecht is waarin je je altijd een verliezer voelt. Want als het niet lukt, dan lig je eenzaam buiten de groep. En als het dan een keer wel lukt, dan brokkelt er iedere keer weer een stukje eigenheid van je lijf de goot in en voel je je minstens zo eenzaam als wanneer je je buiten de groep bevindt. De constant aanwezige existentiële eenzaamheid die gevoed wordt met onbegrip en gevoelsmatige bevestigingen dat je door je anders zijn dan anderen ook minderwaardig bent aan anderen. En als je als kind niet verteld wordt dat dat niet klopt en dat je even waardevol bent als ieder ander, niet desondanks je anders zijn, maar inclusief je anders zijn, dan wordt die eenzaamheid en de overtuiging niet te kloppen in deze wereld, de kern van je bestaan. Met alle gevolgen van dien.

Later die middag bevond ik me aan de rand van de markt in het centrum van de stad. Ik had mijn fiets geparkeerd en stond te wachten op een date. Ja, een date. En ook daar is een hoop over te vertellen, maar dat is aan een andere spin.
Het was een wirwar van geparkeerde fietsen om me heen. In de parkeerchaos waren nog slechts enkele, slecht herkenbare olifantenpaadjes waar winkelende mensen te voet zich doorheen konden waden. Het was een prachtige zonnige zaterdagmiddag, wat het extra druk maakte met mensen die na de marktgang ook nog graag even een terrasje opzochten. Klinkt gezellig, maar de warmte en drukte doen ook dingen met de lengte van de lontjes van verschillenden mensen. Zeker die van vaders en moeders. "We lopen allemaal door, dus dan moet jij ook doorlopen!" hoorde ik naast mij een lichtelijk geïrriteerde moeder tegen haar kind snauwen. Ik oordeel niet over de irritatie, die kan ik me levendig voorstellen. Maar wat is dat nou weer voor drogreden? Misschien hing ik nog teveel in mijn eigen irritatie over de opmerking van die morgen over leuk mee moeten doen. En ik weet dat ik kleine zespotige, zoetigheidlievende insectjes seksueel aan het bevredigen ben, als ik me hierover druk maak. Figuurlijk dan, he! Waar zie je me voor aan!

Maar wat is dat nou? Waarom houdt opvoeden zo vaak in dat kinderen hun autonomie aan de kant moeten zetten voor wat "hoort", voor "net als alle anderen"? Ik denk dat zinnen als "We doen dit allemaal zo, dus jij ook" of "Doe nou even gewoon" heel onbewust gebruikt worden, meestal met als doel om een vorm van orde in de chaos te behouden, die maakt dat je als ouder overzicht houdt en daarmee ook beter de veiligheid van je kinderen kunt waarborgen. Maar juist dat onbewuste gebruik, maakt ook dat de gevolgen van deze zinnen voor de anders bedraadde kindertjes in ons midden vaak onbewust zullen blijven. En met anders bedraadde kindertjes bedoel ik kinderen die een andere "gewoon" hebben dat de gemiddelde "gewoon". Die, net als ik, goed zijn in mierenneuken en op alle slakken zout leggen – ik besef me ineens hoe figuurlijk dieronvriendelijk ik eigenlijk ben –, of met een heel intense gevoelswereld, de kindertjes met een enorme fantasie, leergierigheid, chaos in hun hoofd, lichamelijke drive waardoor stilzitten onmogelijk is, et cetera. De kindertjes waar tegen juist heel regelmatig gezegd zal zijn "doe eens even gewoon", maar die vanuit hun eigen gewoon gewoon even niet zo goed weten wat je daarmee bedoelt en gewoon net even wat concretere uitleg nodig hebben over wat je nu eigenlijk precies van ze vraagt. Want dat helpt. Het besef dat "gewoon" gewoon niet zo gewoon is en dat dat gewoon is hoe dat de wereld in elkaar zit. En dat dat woordje dan ook wat vaker vervangen mag worden voor de woorden die je er eigenlijk mee bedoelt. En het helpt ook dat als je vraagt waarom iemand niet gewoon kan doen, dat je dan ook interesse toont in het antwoord en dat kunt accepteren als de "gewoon" van de ander – wat weer wat anders is dan dat je dat als opvoeder niet mag corrigeren indien nodig.

Waarom kunnen we mensen niet gewoon leuk vinden zoals ze zijn? Ook als ze niet zijn zoals alle anderen? Want heel stiekem leven we namelijk in een wereld vol hele kleurrijke mensen die de grijze massa ontzettend kunnen opleuken. Vaak zit er achter dit anders zijn een heleboel creativiteit verborgen. Humor. Slimme oplossingen voor dingen waar we allemaal tegenaan lopen. Gedrevenheid om dingen aan te pakken waar we met z'n allen maar niet aan toe komen. Mooie woorden die je nog nooit gehoord had. Een prachtig kunstwerk dat gevoelens in je naar boven haalt die je nog niet eerder voelde, of uiting geven aan wat je diep van binnen altijd al voelde. Dat leuke televisieprogramma op de zaterdagavond waar je voor thuisblijft. En ga zo maar door.
Maar dan moeten we er wel voor open staan. Ze zien voor wat ze zijn. Nieuwsgierig zijn naar hun gewoon en duidelijk zijn over de onze. En niet hun kleuren wegpoetsen onder een dikke laag "gewoon leuk meedoen en doorlopen, net als alle anderen".